1. Wstęp

1.1	Przedmiot specyfikacji technicznej
Przedmiotem specyfikacji technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wykonaniem oznakowania poziomego dróg.

1.2	Zakres robót objętych specyfikacja techniczną
-	odnowienie zatartego, zniszczonego lub niewidocznego oznakowania
-	znakowanie tymczasowe
-	usunięcie elementów dotychczasowego oznakowania
-	montażu punktowych elementów odblaskowych
-	montażu prefabrykowanego oznakowania 

1.3 Określenia podstawowe

1.3.1. Oznakowanie poziome – znaki drogowe poziome, umieszczone na nawierzchni w postaci linii ciągłych lub przerywanych, pojedynczych lub podwójnych, strzałek, napisów, symboli oraz innych linii związanych z oznaczeniem określonych miejsc na tej nawierzchni  według instrukcji o znakach i sygnałach na drogach

1.3.2. Remont oznakowania poziomego – zabiegi wykonywane w ramach utrzymania dróg polegające na odnowieniu fragmentów zatartego, zniszczonego lub niewidocznego  oznakowania pierwotnego, znakowania stref robót w pasie drogowym, znakowania tymczasowego i usuwania elementów dotychczasowego oznakowania

1.3.3. Materiały do znakowania cienkowarstwowego – farby nakładany warstwą grubości od 0,3mm do 0,8mm
1.3.4. Materiały do znakowania grubowarstwowego – materiały nakładane warstwą grubości od 0,9mm do 5mm. Należą do nich chemoutwardzalne masy stosowane na zimno oraz masy termoplastyczne.
1.3.5. Punktowe elementy odblaskowe – materiały o wysokości do 15mm, a w szczególnych wypadkach do 25mm, które są przyklejane lub wbudowywane w nawierzchnię . Mają różny kształt wielkość i wysokość oraz rodzaj i liczbę zastosowanych elementów odblaskowych do których należą: szklane soczewki, elementy odblaskowe z polimetekrylanu metylu i folie odblaskowe.
1.3.6. Usunięcie oznakowania – zatarcie, frezowanie, piaskowanie i inne sposoby likwidacji oznakowania poziomego niepowodujące zniszczenia nawierzchni pasa drogowego
1.3.7. Kulki szklane - materiał do posypywania lub narzucania pod ciśnieniem na oznakowanie wykonane materiałami w stanie ciekłym, w celu uzyskania widzialności oznakowania w nocy.
1.3.8. Materiał uszorstniający - kruszywo zapewniające oznakowaniu poziomemu właściwości antypoślizgowe.

2. Materiały

2.1 Dokument dopuszczający do stosowania materiałów. 
Każdy materiał używany przez Wykonawcę do remontu (odnowienia) poziomego znakowania dróg musi odpowiadać wymaganiom aprobaty technicznej  wydanej przez uprawnioną jednostkę.

2.2  Materiały do znakowania cienkowarstwowego
Materiałami do znakowania cienkowarstwowego powinny być farby nakładane warstwą grubości od 0,3 mm do 0,8 mm (na mokro). Powinny być nimi ciekłe produkty zawierające ciała stałe rozproszone w organicznym rozpuszczalniku lub wodzie, które mogą występować w układach jedno- lub wieloskładnikowych np. farby jednoskładnikowe rozpuszczalnikowe, farby typu HS – high solid, farby wodorozcieńczalne, farby szybkoschnące, farby chemoutwardzalne dwuskładnikowe. Podczas nakładania farb, do znakowania cienkowarstwowego, na nawierzchnię pędzlem, wałkiem lub przez natrysk, powinny one tworzyć warstwę kohezyjną w procesie odparowania i/lub w procesie chemicznym. Farby do znakowania trwałego  i okresowego powinny mieć kolor biały , a do oznakowania tymczasowego żółty. Wymagania kolorystyczne określają szczegółowe warunki techniczne dla znaków i sygnałów na drogach

2.3. Materiały do znakowania grubowarstwowego 
Materiałami do znakowania grubowarstwowego powinny być materiały umożliwiające nakładanie ich warstwą grubości od 0,9 mm do 5 mm, jak masy chemoutwardzalne stosowane na zimno oraz masy termoplastyczne.
Masy chemoutwardzalne powinny być substancjami jedno- lub dwuskładnikowymi, mieszanymi ze sobą w proporcjach ustalonych przez producenta i nakładanymi na nawierzchnię odpowiednim aplikatorem. Masy te powinny tworzyć warstwę kohezyjną w wyniku reakcji chemicznej.
Masy termoplastyczne powinny być substancjami nie zawierającymi rozpuszczalników, dostarczanymi w postaci bloków, granulek, proszku, albo prefabrykatu. Przy stosowaniu powinny dać się podgrzewać do stopienia i aplikować ręcznie lub maszynowo. Masy te powinny tworzyć warstwę kohezyjną przez ochłodzenie.
Właściwości fizyczne materiałów do znakowania grubowarstwowego i wykonanych z nich elementów prefabrykowanych określa aprobata techniczna, odpowiadająca wymaganiom POD-97

2.3.1. Grubość oznakowania strukturalnego chemoutwardzalnego tj. podwyższenie ponad górną powierzchnię nawierzchni jezdni winno wynosić min. 3,5mm. Nie dotyczy do sytuacji w których nawierzchnia drogi pod znakowaniem jest wyfrezowana. Wypełnienie oznakowanie grubowarstwowego strukturalnego o regularnej strukturze rodzaju „dotmatrix” z funkcją akustyczną winno zawierać się w granicach od 50% do 60%. Wypełnienie struktury nieregularnej 100% o grubości warstwy  z przedziału 0,9-5,0mm

2.4. Kulki szklane
Materiały w postaci kulek szklanych refleksyjnych do posypywania lub narzucania pod ciśnieniem na materiały do oznakowania powinny zapewniać widzialność w nocy poprzez odbicie powrotne w kierunku pojazdu wiązki światła wysyłanej przez reflektory pojazdu.
Kulki szklane powinny charakteryzować się współczynnikiem załamania powyżej 1,50, wykazywać odporność na wodę i zawierać nie więcej niż 20% kulek z defektami.
Kulki szklane hydrofobizowane powinny ponadto wykazywać stopień hydrofobizacji co najmniej 80%.Właściwości kulek szklanych określa aprobata techniczna, odpowiadająca wymaganiom POD-97

2.5. Materiał uszorstniający oznakowanie
Materiał uszorstniający oznakowanie powinien składać się z naturalnego lub sztucznego twardego kruszywa (np. krystobalitu), stosowanego w celu zapewnienia oznakowaniu odpowiedniej szorstkości (właściwości antypoślizgowych). Materiał uszorstniający nie może zawierać więcej niż 1% cząstek mniejszych niż 90 m. Materiał uszorstniający oraz mieszanina kulek szklanych z materiałem uszorstniającym powinny odpowiadać wymaganiom określonym w aprobacie technicznej lub POD-97

2.6. Punktowe elementy odblaskowe
Punktowym elementem odblaskowym powinna być naklejana, kotwiczona lub wbudowana w nawierzchnię płytka z materiału wytrzymującego przejazdy pojazdów samochodowych, zawierająca element odblaskowy umieszczony w ten sposób, aby zapewniał widzialność w nocy, a także w czasie opadów deszczu.
Element odblaskowy (retroreflektor), będący częścią punktowego elementu odblaskowego może być:
•	szklany lub plastikowy w całości lub z dodatkową warstwą odbijającą znajdującą się na powierzchni nie wystawionej na zewnątrz i nie narażoną na przejeżdżanie pojazdów,
•	plastikowy z warstwą zabezpieczającą przed ścieraniem, który może mieć warstwę odbijającą tylko w miejscu nie wystawionym na ruch i w którym powierzchnie wystawione na ruch są zabezpieczone warstwami odpornymi na ścieranie.
Profil punktowego elementu odblaskowego nie powinien mieć żadnych ostrych krawędzi od strony najeżdżanej przez pojazdy. Jeśli punktowy element odblaskowy jest wykonany z dwu lub więcej części, każda z nich powinna być usuwalna tylko za pomocą narzędzi polecanych przez producenta. Wysokość punktowego elementu nie może być większa od 25 mm. Barwa, w przypadku oznakowania trwałego, powinna być biała lub srebrzysta, a dla oznakowania czasowego - żółta.
Właściwości punktowego elementu odblaskowego określa aprobata techniczna, odpowiadająca wymaganiom POD-97.

3. Sprzęt

3.1 Wymagania dotyczące sprzętu

Preferowane są malowarki mechaniczne oraz dopuszcza się sprzęt ręczny ( pędzle do malowania szczotki do czyszczenia itp.) maszynę do oznakowania grubowarstwowego w technologii chemoutwardzalnej , śrutownicę do bezinwazyjnej likwidacji oznakowania, malowarka samobieżna z elektronicznym sterowaniem znakowania z możliwością regulowania szerokości malowanego pasa oraz wyposażona w pneumatyczny system do wykonywania odblasku, malowarka do wykonywania drobnych elementów  ze sterowaniem ręcznych  wyposażona w grawitacyjny system lub pneumatyczny do wykonania odblasku.

4. Wykonanie robót

4.1. Warunki atmosferyczne
W czasie wykonywania oznakowania temperatura nawierzchni i powietrza powinna wynosić co najmniej 5oC, a wilgotność względna powietrza powinna być zgodna z zaleceniami producenta lub wynosić co najwyżej 85%.

4.2.  Przygotowanie podłoża do wykonania znakowania
Przed wykonaniem znakowania poziomego należy oczyścić ręcznie lub mechanicznie powierzchnię nawierzchni w obrębie pasa przewidzianego do malowania z pyłu, kurzu, piasku, smarów, olejów i innych zanieczyszczeń. Powierzchnia nawierzchni przygotowana do wykonania oznakowania poziomego musi być czysta i sucha.

4.3. Przedznakowanie
W celu dokładnego wykonania remontu poziomego oznakowania drogi należy dokonać przedznakowania w miejscach, gdzie elementy są niewidoczne lub w miejscach zmian dotychczasowego oznakowania.
 W przypadku wystąpienia elementów dotychczasowego oznakowania  nie  wymagających  odnowienia należy je oznaczyć jako wyłączone z remontu. Do wykonania przedznakowania można stosować nietrwałą farbę stosując się do ustaleń instrukcji o znakach i sygnałach na drogach

4.4  Wykonanie remontu znakowania drogi

4.4.1. Czynności przy znakowaniu drogi
Remont znakowania drogi obejmuje:
- zabezpieczenie miejsca robót przez ustawienie znaków drogowych i urządzeń bezpieczeństwa  ruchu według wcześniej zatwierdzonego projektu organizacji ruchu na czas trwania robót
- przygotowanie farby lub innych materiałów
- ręczne lub mechaniczne odnowienie znaków w pasie drogowym najezdni lub innych fragmentach drogi
- ochronę świeżo malowanych miejsc przed uszkodzeniem
- przenoszenie znaków i urządzeń bezpieczeństwa ruchu w miarę postępu prac.

4.4.2. Po spełnieniu warunków zawartych w pkt. 4 można przystąpić do wykonania znakowania drogi materiałami odpowiadającymi wymaganiom pkt. 2, sprzętem wyszczególnionym w pkt. 3. decyzję  dotyczącą sposobu wykonania znakowania podejmuje Zamawiający na wniosek Wykonawcy. W przypadku pozostawienia bez konieczności  remontu (odnowienia) części oznakowania poziomego  elementy odnowione należy wykonać przy użyciu materiałów o podobnych parametrach technicznych.
W przypadku odnowienia częściowo widocznych elementów oznakowania wykonanych materiałami grubowarstwowymi, przed powtórnym wykonaniem elementu należy sprawdzić, czy grubość nie przekracza 5mm. O ile ten warunek nie będzie spełniony istniejące oznakowanie istniejące należy usunąć metodą uzgodniona z Zamawiającym

4.4.3  Wykonanie znakowania drogi punktowymi elementami odblaskowymi
Wykonanie znakowania powinno być zgodne z zaleceniami producenta materiałów, a w przypadku ich braku lub niepełnych danych - zgodne z poniższymi wskazaniami.
Przy wykonywaniu znakowania punktowymi elementami odblaskowymi należy zwracać szczególną uwagę na staranne mocowanie elementów do podłoża, od czego zależy trwałość wykonanego oznakowania. Nie wolno zmieniać ustalonego przez producenta rodzaju kleju z uwagi na możliwość uzyskania różnej jego przyczepności do nawierzchni i do materiałów, z których wykonano punktowe elementy odblaskowe.	W przypadku znakowania nawierzchni betonowych należy zastosować podkład (primer) poprawiający przyczepność przyklejanych punktowych elementów odblaskowych do nawierzchni.

4.5. Usuwanie oznakowania poziomego
W przypadku konieczności usunięcia istniejącego oznakowania poziomego, czynność tę należy wykonać jak najmniej uszkadzając nawierzchnię.
Zaleca się wykonywać usuwanie oznakowania:
- cienkowarstwowego, metodą: hydroblastingu, frezowania, piaskowania lub wyjątkowo zamalowania
- grubowarstwowego, metodą hydroblastingu lub frezowania,
-  punktowego, prostymi narzędziami mechanicznymi.
Środki zastosowane do usunięcia oznakowania nie mogą wpływać ujemnie na przyczepność nowego oznakowania do podłoża, na jego szorstkość, trwałość oraz na właściwości podłoża.
Usuwanie oznakowania na czas robót drogowych może być wykonane przez zamalowanie farbą barwy czarnej. Na drogach objętych gwarancją usuniecie oznakowania cieńko/grubowarstwowego należy wykonać wyłącznie metodą hydroblastingu

4.6. Zagospodarowanie materiałów pozostałych po usunięciu oznakowania
Materiały pozostałe po usunięciu oznakowania należy usunąć z drogi tak, aby nie zanieczyszczały środowiska, i dokonać ich utylizacji.

5. Kontrola jakości robót

 5.1. Badania przed przystąpieniem do robót
Przed przystąpieniem do robót  Wykonawca powinien
- uzyskać wymagane dokumenty dopuszczające wyroby budowlane do obrotu i powszechnego stosowania w budownictwie ( dotyczy aprobat technicznych, certyfikatów, deklaracji zgodności itp. materiałów przewidzianych do użycia)
- przedstawić dokumenty oraz ew. wyniki badań Zamawiającemu do akceptacji

6. Obmiar 

6.1 Jednostka obmiarowa
Jednostka obmiarową remontu oznakowania poziomego jest 1m2 (metr kwadratowy) powierzchni naniesionych znaków i powierzchni usuniętego oznakowania lub liczba (sztuk) umieszczonych elementów punktowych. 

7. Odbiór robót 	

7.1. Roboty uznaje się za wykonane zgodnie z dokumentacją projektową i wymaganiami Zamawiającego, jeżeli wszystkie pomiary i badania, z zachowaniem tolerancji, dały wyniki pozytywne.

7.2. Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu
Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu, w zależności od przyjętego sposobu wykonania robót, może być dokonany po:
- oczyszczeniu powierzchni nawierzchni,
- przedznakowaniu,
- frezowaniu nawierzchni przed wykonaniem znakowania materiałem grubowarstwowym,
- usunięciu istniejącego oznakowania poziomego,
- wykonaniu podkładu (primera) na nawierzchni betonowej.

7.3. Odbiór ostateczny
Odbioru ostatecznego należy dokonać po całkowitym zakończeniu robót, na podstawie wyników pomiarów i badań jakościowych

8. Podstawa płatności

8.1 Cena jednostki obmiarowej

8.1.1 Cena 1 m2 wykonania znakowania poziomego obejmuje:
- prace pomiarowe, roboty przygotowawcze i oznakowanie robót,
- przygotowanie i dostarczenie materiałów,
- oczyszczenie podłoża (nawierzchni), przedznakowanie,
- naniesienie powłoki znaków na nawierzchnię drogi o kształtach i wymiarach zgodnych z dokumentacją projektową i „Instrukcją o znakach drogowych poziomych”,
- ochrona znaków przed zniszczeniem przez pojazdy w czasie prowadzenia robót i bezpośrednio po ich wykonaniu
- przeprowadzenie koniecznych pomiarów i badań laboratoryjnych.
8.1.2 Cena 1 m2 usuniętego oznakowania poziomego obejmuje:
- roboty przygotowawcze i oznakowanie robót,
- usunięcie  (frezowanie itp.) istniejącego oznakowania,
- odwiezienie i utylizacja pozostałości materiałów po usunięciu oznakowania,

8.1.3 Cena 1 m2 zamocowania punktowego elementu odblaskowego:
 - roboty pomiarowe, roboty przygotowawcze i oznakowanie robót,
- punktowe oczyszczenie podłoża
- mocowanie elementów odblaskowych
- ochrona elementów przed zniszczeniem bezpośrednio po ich wykonaniu

9. Dokumenty związane

9.1 Norma PN-C-81400 Wyroby lakierowe. Pakowanie przechowywanie i transport
9.2 Norma PN-O-79252 Opakowania transportowe z zawartością. Znaki i znakowanie. Wymagania podstawowe.
9.3 Załączniki do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 03 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczenia na drogach
9.4   Warunki techniczne. Poziome znakowanie dróg. POD-97. Seria „I” - Informacje, Instrukcje. Zeszyt nr 55. IBDiM, Warszawa, 1997.